Bohol Light: Nagpahigayon ug mga Corporate Social Responsibility Programs
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Isip kabahin sa pagsaulog sa ikaduhang anibersaryo sa Bohol Light ubos sa pagdumala sa Primelectric Holdings, Inc., nagpahigayon ang kompanya og nagkalain-laing mga programa pinaagi sa Corporate Social Responsibility (CSR) programs nga gipanguluhan sa Chief Operating Officer, Engr. Paulino G. Almedilla inubanan sa Management Committee ug mga empleyado.
Niadtong Oktubre 22, 2026, gisugdan sa Bohol Light ang pag-apod-apod og hygiene kits ngadto sa mga Persons Deprived of Liberty (PDLs) nga nagpuyo sa Tagbilaran City Jail. Pinaagi niini nga inisyatibo, gitumong sa kompanya nga makatampo sa pagmintinar sa personal nga kahinlo ug pag-atiman sa panglawas sa mga PDLs, ingon man sa pagpakita sa pagpakabana ug pagrespeto sa ilang dignidad.
Gihimo usab ang feeding program didto sa Sunshine Home Foundation alang sa mga kabataan nga suloid sa taas nga panahon anaa sa kustodiya sa mga social worker nga maoy giila sa mga bata nga ilang mga ginikanan.
Tumong sa maong mga kalihukan ang paghatag og paglaom, pagpakabana, ug pagdasig sa mga kaigsuonan nga sa pagkakaron gihikawan sa ilang kagawasan ug sa mga kabataan nga nagkinahanglan ug pagmahal sa tinuod nga pamilya. Pinaagi niini nga inisyatibo, gipakita sa Bohol Light ang pagrespeto sa dignidad sa matag indibidwal ug ang pagtuo nga ang matag usa hatagan og pagtagad ug kahigayonan nga mobati sa pagpakabana sa komunidad.
Pamaagi sa pagdaginot sa tubig giawhag sa Bohol Water
Sinulat ni Victor L. Tambis
Agi ug pagpangandam sa umaabot nga huwaw o El Niño, ang buhatan sa Bohol Water nagpahinumdum sa mga pamaagi sa husto nga paggamit sa tubig aron makatabang kini nga malikayan ang pagnihit nga magpanghitabo epekto sa maong hataas nga kainit. Segun sa gipagawas nga balita sa World Meteorological Organization (WMO), ang El Niño mahimong kusog diin nagdala kini ug “risk of extreme weather” sa tuig 2027.
Tungod niinni, ang Bohol Water nag-awhag sa mga konsumidor sa pag obserbar sa mga mosunod nga “Water saving tips”:
Siguro-a nga walay leak ang linya sulod ug gawas sa panimalay lakip ang mga gripo, ug mga linya sa tubo nga anaa ilawom sa semento.
Subaya ang tangke sa inudoro o “flush tank” kon wala bay tubig nga ni padulong sa inoduro human kini gigamit aron malikayan nga permanente kini mag-agas unya mo deritso ra sa septic tank.
Sa pagkaligo, paggamit ug “kabu” imbis mag shower aron gamay sa ang gidaghanon sa tubig nga mahurot. Kon mag shower man, himoa kini sa hamubo nga panahon imbis sa naandan nga gidugayon.
Sa pagpanghugas sa plato ug uban pa, paggamit ug plangana imbis gamiton direkta sa faucet.
Pag gamit ug baso panahon sa pag toothbrush imbis himoon kini diritso sa gripo aron pagsiguro nga walay tubig nga mausik.
Ug uban pang mga pamaagi diin gituho-an sa konsumidor nga moresullta kini sa pagkunhod sa pag gamit sa tubig.
Subay sa maong umaabot nga panghitabo nga mugna sa kinaiyahan, ang Bohol Water nangandam usab nga dili kini maka apekto sa mga tinubdan. Padayon kini sa mga kalihokan sa Preventive Maintanance Servicing (PMS) sa mga pumping stations aron masiguro ang running conditions niini. Padayon usab kini sa pag-ugmad ug dugang mga tinubdan aron masiguro nga aduna kiniý subra ug igo nga water production agi ug tubag sa panginahanglan sulod sa gialagaran nga mga dapit.
KALAHI-CIDSS mipalapad sa pagpatuman sa PCRP ngadto sa 15 pa ka mga lungsod sa Central Visayas
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) Field Office 7 – Central Visayas, pinaagi sa programang Kapit-Bisig Laban sa Kahirapan–Comprehensive and Integrated Delivery of Social Services (KALAHI-CIDSS), nagpadayon sa pagpalapad sa implementasyon sa “Panahon ng Pagkilos: Philippine Community Resilience Project (PCRP).”
Naglakip kini ug 15 ka dugang nga mga lungsod gikan sa mga probinsya sa Cebu ug Bohol, nga nagsilbing ikaduhang hugna sa mga local government units (LGUs) nga mopatuman sa bag-ong nag-unang pamaagi (flagship modality) sa maong programa.
Isip kabahin sa inisyal nga proseso sa pagpatuman, ang 15 ka lungsod gipaubos sa usa ka “LGU Capacity Assessment” aron masusi ang ilang kapasidad, episyensya, ug kaandam sa pagpatuman sa PCRP subay sa mga gikinahanglan, sumbanan, ug mga giya sa programa.
Kini nga pagsusi mahinungdanon kaayo sa proseso sa pag-apil sa programa, tungod kay naghatag kini ug klaro nga pagsabot sa kapasidad sa matag LGU ug nag-ila sa mga aspeto nga nagkinahanglan ug suporta sa dili pa ang hingpit nga pagpatuman sa PCRP.
Ang proseso sa pagpatuman sa PCRP naglangkob sa tulo ka dagkong mga kalihokan: ang paggamit sa “Enrollment Checklist,” pagpahigayon sa “Potential Problem Analysis,” ug ang paghimo sa “Capacity Assessment.”
Pinaagi niini nga mga kalihokan, ang mga kawani sa programa ug ang mga partisipanteng LGU makaila sa mga posibleng hagit sa pagpatuman, makasusi sa kasamtangang kapasidad, ug makatino sa angay nga mga lakang aron mapalig-on ang lokal nga kaandam.
Nagtukod kini ug lig-on nga pundasyon sa pagsinabtanay, pagsalig, ug kolaborasyon tali sa DSWD KALAHI-CIDSS ug sa mga partner niini nga LGU.
Ang 5 ka lungsod sa Bohol nga mopatuman sa PCRP mao ang Candijay, Mabini, Danao, Bien Unido, ug Anda. Samtang ang 10 ka lungsod sa Cebu nga moapil mao ang Catmon, Sogod, Daanbantayan, Ronda, Aloguinsan, Argao, Alcoy, Borbon, Carmen, ug Tabuelan.
Pinaagi sa pagpalapad sa PCRP, ang DSWD KALAHI-CIDSS nagpadayon sa pagpalig-on sa pakigtambayayong sa mga lokal nga gobyerno ug mga komunidad. Tumong niini ang pagpalambo sa partisipatibong pagplano alang sa kalig-on (resilience planning) ug pagsuporta sa mga inisyatiba nga gikan mismo sa komunidad, nga makatabang sa mga huyang nga sektor sa katilingban nga mas maandam, makatubag, ug makabangon gikan sa mga kalamidad ug uban pang mga krisis.
Pinaagi sa pamaaging Community-Driven Development (CDD), ang PCRP nagtinguha sa paghatag ug gahum sa mga komunidad aron aktibong moapil sa pag-ila sa ilang mga risgo, pagtino sa ilang mga prayoridad, ug pagmugna ug mga interbensyon nga makapalig-on sa ilang katakos sa pag-atubang sa mga hagit—mga lakang nga haom sa ilang mga panginahanglan ug lokal nga sitwasyon.
Samtang nagkadaghan ang mga LGUs nga moapil sa pagpatuman niini, ang DSWD KALAHI-CIDSS nagpabiling dedikado sa pagpalambo sa mga pamaagi nga inklusibo, nag-awhag sa partisipasyon, ug nakasentro sa komunidad, aron makahimo ug mas luwas ug mas lig-on nga mga komunidad sa tibuok Central Visayas.
Ang mga opisyal sa Munisipalidad sa Danao kauban sa mga representante gikan sa KALAHI-CIDSS Regional Program Management Office atol sa LGU Capacity Assessment nga gipahigayon niadtong Oktubre 16, 2026. (Hulagway gikan sa DSWD-7 photo)
DOLE: Mga empleyado dili mahimong pugson nga mopasundayag sa mga Christmas party
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gi-klaro sa Department of Labor and Employment (DOLE) nga ang mga empleyado dili mahimong pugson sa pagpasundayag atol sa mga Christmas party sa kompanya, tungod kay kini usa ka matang sa pagpangdaog-daog o bullying.
Sa gipahigayong news forum niadtong Oktubre 20, gibutyag ni DOLE-Central Visayas (Region 7) information officer Roberto Cabardo nga ang pag-apil sa mga pasundayag atol sa mga party sa panahon sa kapaskohan kinahanglan nga boluntaryo lamang.
Gipahinumdoman ni Cabardo ang mga employer nga likayan ang pagpugos sa ilang mga empleyado sa pagsayaw atol sa mga Christmas party, kay mahimo silang pasakaan ug reklamo.
Gidugang pa niini nga ang pagpugos sa mga empleyado sa pag-apil sa mga presentasyon atol sa party usa ka paglapas sa Labor Code.
“Usa kini ka matang sa pagpangdaog-daog,” matud pa ni Cabardo.
Gipahinumdoman sa ahensya ang mga employer nga dili mahimong silotan ang usa ka empleyado tungod sa pagbalibad nga moapil sa mga presentasyon sa kompanya.
Matud pa ni Cabardo nga ang katungod sa mga empleyado nga dili moapil sa mga presentasyon gipanalipdan ubos sa Safe Spaces Act.
PhilHealth naggarantiya sa coverage alang sa mga sakit nga may kalabotan sa kainit taliwala sa huwaw
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipalig-on sa PhilHealth ang proteksyon sa panglawas batok sa grabeng kainit ug mga sakit nga may kalabotan niini, agig tubag sa panawagan ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. alang sa aktibong aksyon sa gobyerno bahin climate change o pagbag-o sa klima.
Subay sa Unified National Agenda for Health, nakig-alayon ang PhilHealth sa Department of Health (DOH) samtang nagpasidaan ang PAGASA nga magpadayon ang kusog nga El Niño hangtod sa tunga-tunga sa 2027.
Nagdala kini ug mas taas nga risgo sa mga sakit sama sa heat stroke, dehydration, hubak (asthma), hypertension, dengue, ug mga impeksyon nga makuha gikan sa tubig.
Isip suporta niini, gi-awhag sa PhilHealth ang mga pamilya nga magparehistro ug mobisita sa ilang gipili nga YAKAP Clinic aron pahimuslan ang mga benepisyo sa paglikay sa sakit ug primary care, nga makatabang sa pagpanalipod batok sa mga risgo sa panglawas tungod sa kainit.
Pinaagi sa Yaman ng Kalusugan Program o YAKAP, ang mga miyembro makakuha ug konsultasyon, angay nga mga laboratory ug diagnostic test, ug outpatient nga screening alang sa kanser.
Dugang pa, ang mga kwalipikadong miyembro mahimong makadawat ug mga importanteng tambal (outpatient medicines) nga nagkantidad ug hangtod P20,000 matag tuig.
Ang regular nga checkup makatabang sa pag-ila ug pagdumala sa mga kondisyon nga mahimong mograbe atol sa grabeng kainit, sama sa hypertension, diabetes, ug mga sakit sa baga o agianan sa hangin.
Gipahinumdoman sa PhilHealth ang mga miyembro niini nga naghatag kini ug coverage alang sa outpatient ug inpatient nga pag-atiman.
Pinaagi sa Outpatient Emergency Care Benefit (OECB), sakop ang mga serbisyo sa Emergency Room (ER) bisan kung dili ma-admit ang pasyente—sama sa konsultasyon sa doktor, diagnostic test, imaging, mga pamaagi sa emerhensya, ug mga importanteng tambal.
Alang sa mas grabeng mga kondisyon nga nagkinahanglan ug pagpa-admit sa ospital, ang PhilHealth mobayad ug fixed case rates direkta ngadto sa mga akreditadong ospital alang sa mga impeksyon nga sagad mahitabo sa piho nga panahon ug mga sakit nga may kalabotan sa kainit.
Lakip niini ang typhoid fever (P19,500), heat fatigue (P18,135), sore eyes (P16,575), heat stroke o cramps (P12,675), acute gastroenteritis (P11,700), ug chickenpox o moderate-to-severe dehydration (P7,800).
Aron magparehistro sa YAKAP, mahimong pilion sa mga miyembro ang ilang YAKAP Clinic online pinaagi sa PhilHealth Member Portal o sa eGovPH App. Mahimo usab kini pinaagi sa personal nga pagbisita sa bisan asang PhilHealth Regional Office o Local Health Insurance Office sa tibuok nasud.
Alang sa mga pangutana mahitungod sa mga benefit package ug mga partner nga pasilidad, tawag sa PhilHealth Corporate Action Center sa (02) 8662-2588 o bisitaha ang www.philhealth.gov.ph.
PhilHealth gipalapdan ang pag-akses sa mga tambal batok sa TB pinaagi sa GAMOT
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipalapdan sa Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) ang pag-akses sa mga piniling tambal batok sa tuberculosis (TB) pinaagi sa programang Guaranteed and Accessible Medications for Outpatient Treatment (GAMOT), nga maghatag sa mga kwalipikadong miyembro ug sa ilang mga dependent ug dugang paagi aron makuha ang mga gireseta nga tambal, sugod sa Nobyembre 1, 2026.
Subay sa PhilHealth Circular No. 2026-0018, ang mga kwalipikadong pasyente nga nadayagnos nga adunay drug-susceptible tuberculosis (DS-TB) mahimong makakuha sa mga tambal nga sakop sa programa gikan sa mga pasilidad nga akreditado sa PhilHealth isip GAMOT Facilities, gamit ang reseta gikan sa mga doktor sa YAKAP.
Kini nga polisiya nagpalig-on sa pasalig sa PhilHealth sa pagpalambo sa komprehensibong primary care pinaagi sa Yaman ng Kalusugan Program (YAKAP), ug nagsuporta sa Unified National Agenda for Health—partikular na ang bahin niini nga nagtutok sa usa ka epektibo ug naglihok nga sistema sa primary care. Pinaagi sa pagdugtong sa mga konsultasyon sa primary care ngadto sa pag-akses sa mga gireseta nga tambal, tumong sa PhilHealth nga pun-on ang mga kakulangan sa pagtambal, sigurohon ang padayon nga pag-atiman, ug himoon ang mga benepisyo sa panglawas nga mas daling makuha ug mas haom sa mga panginahanglan sa mga pasyente.
Angay usab timan-an nga ang mga tambal batok sa TB nga sakop sa programa dili ibawas gikan sa tinuig nga limitasyon sa benepisyo sa GAMOT sa miyembro nga nagkantidad ug ₱20,000. Kini nagpasabot nga ang maong alokasyon magpabilin alang sa ubang mga tambal nga sakop usab sa GAMOT.
Mahimong magreseta ug tambal batok sa TB (first-line anti-TB medications) nga igo alang sa usa ka bulan matag transaksyon. Ang akreditadong pasilidad sa GAMOT kinahanglang mohatag sa tibuok gidaghanon sa tambal nga gireseta sulod sa duha ka adlaw gikan sa petsa sa pag-isyu sa reseta sa GAMOT. Kinahanglang kuhaon sa mga pasyente ang ilang mga tambal sulod sa gitakdang panahon; kon dili, mahimo gihapon nila kining makuha apan kinahanglan na silang mobayad gikan sa ilang kaugalingong bulsa o mokuha ug bag-ong reseta. Ang mga doktor nga akreditado sa YAKAP kinahanglang mag-isyu ug mga reseta pinaagi sa GAMOT Application, subay sa mga protocol sa pagtambal sa Department of Health-National TB Control Program (DOH-NTP).
Aron masiguro ang tukma sa panahon nga pag-akses, ang mga akreditadong pasilidad sa GAMOT kinahanglang magsumite ug updated nga “Certification of Availability” ngadto sa ilang PhilHealth Regional Office (PRO) sa dili pa mohatag sa mga tambal batok sa TB. Ang PhilHealth direktang mobayad (reimburse) sa mga partisipanteng pasilidad sa GAMOT base sa iskedyul sa fixed fees nga gilatid sa circular.
Kining gipalapdan nga benepisyo nagsilbing dugang — dili puli — sa Outpatient TB-DOTS Package, nga nagpabilin nga nag-unang benepisyo sa PhilHealth alang sa komprehensibong pag-atiman sa TB sa mga pasyente nga dili kinahanglan ma-ospital (outpatient).
Samtang ang mga pasilidad sa TB-DOTS magpadayon sa paghatag ug komprehensibong pag-atiman ug pag-apod-apod sa mga tambal basta anaa ug igo ang suplay. Kon ang mga tambal batok sa TB (first-line) ihatag pinaagi sa pasilidad sa GAMOT imbes nga sa pasilidad sa TB-DOTS, adunay awtomatikong 50% nga bawas sa kantidad nga i-claim alang sa TB-DOTS package sa matag hugna sa pagtambal.
Gi-awhag ang mga miyembro nga mokonsulta sa ilang doktor nga awtorisado sa YAKAP o sa ilang TB-DOTS provider aron mahibal-an ang angay nga pamaagi sa pagtambal ug unsaon pag-avail sa maong benepisyo.
SAAD sa BFAR: Mas daghang barato nga isda sa kan-anan
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Mas daghang isda sa kan-anan sa mga Bol-anon, mas daghang kahigayonan sa mga banay.
Kini maoy saad sa ikaduhang hugna sa Special Areas for Agricultural Development (SAAD) nga gipatumans a Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) sa Department of Agriculture ngadto sa mga labing kabus nga komunidad pinaagi sa mga proyektong panginabuhian ug pangisdaan.
Matud sa Press Conference nga gipahigayon sa proyekto, si SAAD Phase2 Bohol Alternate Focal person Analiza Casquejo mipadayag nga dili lamang tunolan ug mga proyekto ang mga benepisaryo, nga sarang hinungdan sa mga proyekto sa gobernop nga dili molungtad.
Usa ka Beneficiary Needs Assessment ang una nga gipahigayon sa SAAD aron sayran kon unsa ang panginahanglan sa usa ka lugar ug unsay ilang mahiomong dumalahon, subay sa ilang kapasidad.
Ug subay sa mga nasinati nga mga proyekto sa goberno nga nangapalpak, giisip gihapons a BFAR nga dakung hagit ang pagpaneguro nga nagiyahan ang mga benepisaryo sa mga sistema aron molungtad ang mga proyekto ug magpadayon sa paghatag kanila ug dugang kita bisan kon mahuman na ang SAAD sa 2028.
Simple ra ang tumong, matud ni Casquejo: gamiton ang gipundohan nga proyekto, padaghanon ang isda, magmugna ug panginabuhian nga motunhay ug mahimong kasaligang negosyo human sa proyekto, aron may mapabaratong mga isda nga kaya mapalit sa mga pamilya.
Dugang ni Cebu Provincial Alternate Focal alang sa SAAD Phase 2, Vincent Escobido, upat ka butang ang tutokan sa proyekto: pag-andam sa mga komunidad, pagtubag sa panginahanglan sa pagkaon ug panginabuhi-an, pag-agak aron makalahutay ang napili nga negosyo ug pagdumala sa programa.
Dugang sa mga opisya, ang SAAD, mouna ug tabang sa mga 5th- ug 6th-class municipalities, ilabi na niadtong anaa sa mga lugar nga taas ang kawad-on, subay sa datus sa PSA sa 2018.
Sa Sugbo, ang SAAD mingsakop na sa 11 ka kalungsuran ug 18 ka kahugpungan sa mga mangingisda samatang sa Bohol, 28 ka mga kahugpungan sa 23 ka mga kalungsuran ang nasudlan sa SAAD phase 2.
BALAK
ANG PANAGHOY SA KAWAD-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Sa ibabaw ning walug sa mga luha
Mga linalang dili pareha ang kita
Ang mga naghigwa-os ang kahimtang
Nagpuyo sa barong barong lamang
Mora’g guipanghimara-ot sa Kahitas-an
Kalisud sa kahimtang labihan
Bisan unsaon ug kayod
Ang ka kabus siguing nagsunod
Ang uban nawad-an ug paglaum moasenso
Wala nay gana motrabaho
Sa ilang pagtuo sinalikway sa katilingban
Kay salingkapaw ang tinagdan sa uban
Kalisud sa panginabuhi halos dili maantos
Pait kon pag-eskwela wala kay natapos
Adto ka mahimutang sa labing ubos
Sa bug-at nga trabaho ikaw mapupos
Ang uban manghupaw duna bay DIOS?
Kay ang sweldo wala’y mahipos
Kulang ipalit sa pagkaon sa pamilya
Kan-on paresan sa bulad ug kape ang kaya
Pait nga kamatu-uran kadaghanan mga kabus
Kahimtang sa kinabuhi labing ubos
Paglaum mo-angat ang kahimtang natabunan
ANG PANAGHOY SA KAWAD-ON sa tawo wala’y kinutuban