Bohol Light nagpasabot sa hinungdan sa rotational brownout
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Ang buhatan sa Bohol Light, pinanguluhan sa Chief Operating Officer nga si Engr. Paulino G. Almedilla, naghatag ug pagpasabot ngadto sa mga lumulupyo sa Dakbayan sa Tagbilaran mahitungod sa hinungdan sa rotational brownouts nga may kalabotan sa Manual Load Dropping, pinaagi sa usa ka press conference nga gihimo niadtong Septyembre 8, 2026.
Uban usab sa maong pakigpulong sila si Engr. Jozon A. Castro, Manager sa Corporate Energy Sourcing and Commercial Affairs, ug si Engr. Clifford Jay Dela Peña, Supervisor sa System Operations Group.
Gipasabot sa Bohol Light ang papel niini isip usa ka Distribution Utility ug ang paagi sa pagbahin-bahin sa supply sa kuryente kung adunay Manual Load Dropping sa franchise area. Atong sabton nga ang sistema sa kuryente adunay tulo ka nag-unang bahin: Generation, Transmission, ug Distribution.
Ang Generation mao ang unang bahin, diin ang mga planta sa kuryente nagprodyus ug nagsuplay sa elektrisidad. Gikan niini, ang kuryente ipasa ngadto sa Transmission o Grid System, nga gidumala sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP). Dayon, ang supply sa kuryente ipadangat ngadto sa ikatulong
bahin, nga mao ang Distribution Utilities sama sa Bohol Light, nga maoy nag-apod-apod sa kuryente ngadto sa mga konsumidor.
Kung mas taas ang panginahanglan o demand sa kuryente kumpara sa available nga supply gikan sa Generation, ang Grid System Operator mahimong magmando sa pagkunhod sa Load sa kuryente nga ma-transmit ngadto sa mga Distribution Utilities. Tungod niini, mahimong ipatuman ang Manual Load Dropping, diin ang mga Distribution Utilities maoy magbahin-bahin kon pila ang load nga e-drop basi sa mga lugar nga adunay tukma load sa kuryente nga gikinahanglang mapakunhod.
Makita ang mga pahibalo sa Bohol Light matag adlaw pinaagi sa pagpostada niini sa official Facebook Page ug pagpahibalo mga radio stations alang sa kasayuran sa mga katawhan.
Ang Bohol Light naghangyo sa padayon nga pagtinabangay pinaagi sa maampingong paggamit sa kuryente nganha sa atong mga panimalay o trabahuan.
Alang sa ubang mga pangutana ug kasayuran, mahimo kitang mobisita sa Bohol Light FB Page, website sa www.boholpower.ph, o tawag sa service hotline: ☎ (038) 427-2370 to 2375 o mobile number 0920-960-2372.
Mga lakang gihimo sa Bohol Water sa nagpanghitabo nga pagkawala sa koryente
Sinulat ni Victor L. Tambis
Usa sa mga generator sets sa Bohol Water nga nagpadagan sa usa ka pumping station
Taliwala sa nagpanghitabo nga pagkawala sa koryente o brownouts tungod sa “manual load dropping” sa Boholight ug Boheco 1 nga naka apekto sa operasyon sa pipila ka mga pumping stations, ang Bohol Water mihimo ug mga lakang aron maka andar gilayon ang mga naapektohaan nga tinubdan sa tubig.
Kining maong mga lakang nagalakip sa (1) pag pakatap o pag deploy sa mga “mobile generator sets” ngadto sa mga maapektohan nga pumping stations human madawat ang pahibalo gikan sa Boholight ug Boheco1; (2) pag assign ug tinugyanan sa maintenance section, gawas sa roving operator, nga maoy mo operate sa generator sets, usa sa Tagbilaran area ug usa sa Corella area.
Gitinguha sa Bohol Water nga makabalik dayon pag-andar ang mga pumping stations human kini mapalong aron malikayan nga mabakante ang linya nga maoy hinungdan sa paghinay ngadto sa pagkawala sa supply sa tubig sa dapit nga gialagaran sa maong mga apektadong pumping stations.
SSS LoanLite anaa na karon pinaagi sa mobile app sa UnionDigital Bank
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipahibalo sa Social Security System (SSS) nga ang UnionDigital Bank (UD) modawat na karon ug mga aplikasyon alang sa microloan program sa SSS.
Sa usa ka pahayag niadtong Martes, gipahibao sa SSS nga ang mga miyembro mahimo nang mag-aplay alang sa SSS LoanLite pinaagi sa mobile application sa UnionBank.
Ang SSS LoanLite usa ka digital microloan facility nga nagtumong sa paghatag sa mga kwalipikadong miyembro ug dali makuha, luwas, ug barato nga short-term nga tabang pinansyal alang sa dinaliang mga panginahanglan.
Kini ang unang SSS loan facility alang sa mga empleyadong miyembro nga nagtugot sa mga kwalipikadong empleyado sa pribadong sektor nga mag-aplay pinaagi sa mobile application sa usa ka participating financial institution, nga dili na kinahanglan ang sertipikasyon gikan sa amo nga kasagarang gikinahanglan alang sa naandang mga loan sa SSS.
Ang aplikasyon ug mga may kalabotan nga transaksyon ipahigayon pinaagi sa UD mobile application, busa dili na kinahanglan nga mokuha ug mosumite ang mga miyembro sa naandang sertipikasyon gikan sa amo alang sa naandang short-term loans sa SSS.
Ang mga kwalipikadong miyembro mahimong mag-aplay ug loan nga nagkantidad gikan sa P1,000 hangtod P20,000, depende sa average sa ilang katapusang 12 ka Monthly Salary Credits.
Ang mga opsyon sa panahon sa pagbayad naglakip sa 15, 30, 60, o 90 ka adlaw, nga adunay interest rate nga 8 porsyento matag tuig.
Matud pa ni SSS President ug Chief Executive Officer Robert Joseph de Claro, ang UD mao ang una sa upat ka participating financial institutions (PFIs) nga nagtanyag sa SSS LoanLite pinaagi sa ilang digital platform.
Aron mahimong kwalipikado sa SSS LoanLite, ang mga miyembro kinahanglan adunay labing menos 36 ka kinatibuk-ang kontribusyon, lakip ang labing menos 6 ka naka-post nga binulan nga kontribusyon sulod sa 12 ka bulan nga panahon sa wala pa ang aplikasyon sa loan, walay nangaging due Short-Term Member Loans o aktibo nga SSS
Micro Loan, nagmintinar ug account sa partisipanteng institusyon sa panalapi nga narehistro sa online facility niini, ug nakab-ot ang ubang mga kinahanglanon sa kasamtangang mga loan, benefit claims, ug status sa SSS account.
Mga bag-ong reporma sa audit gipagawas sa BIR
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Nagpagawas ang Bureau of Internal Revenue (BIR) ug bag-ong memorandum order nga nagpatuman sa mga reporma sa audit ubos sa usa ka hiniusa ug nasudnong gambalay alang sa pagpili sa mga magbubuhis base sa risgo, estandardisadong mga pamaagi sa audit, ug mas hugot nga tulubagon.
Sa usa ka pahayag niadtong Biyernes, nag-ingon ang BIR nga ang Revenue Memorandum Order No. 22, nga gipagawas niadtong Agosto 24, naghiusa sa ilang mga naunang programa sa audit ug nagtukod ug mga polisiya, giya, ug pamaagi nga parehas alang sa mga tax audit sa tanang mga opisina nga nagpahigayon ug imbestigasyon sa tibuok nasud.
Matud pa ni BIR Commissioner Charlito Mendoza, kining bag-ong BIR Audit Program nagpalig-on sa duha ka bahin sa proseso—kaangayan alang sa mga magbubuhis ug pagkamay-tulubagon sulod sa BIR. Kinahanglan sundon sa mga audit ang klaro nga mga lagda ug hustong mga pamaagi, ug ang atong mga revenue officer kinahanglan nga makasuporta sa mga assessment nga ilang gi-isyu nga adunay mga kamatuoran ug balaod.
Alang sa mga magbubuhis, ang bag-ong programa sa audit nagpalig-on sa Single-Instance Audit Framework, nga kasagaran naglimita sa awtoridad sa audit ngadto sa usa ka electronic Letter of Authority matag magbubuhis matag tuig nga mabuhisan, ubos sa piho nga mga eksepsiyon. Ang mga audit limitado usab sa mga tipo sa buhis ug panahon sa buhis nga nasakup sa awtoridad nga gi-isyu.
Alang sa mga prayoridad nga kaso, ang mga magbubuhis gipili pinaagi sa mga proseso nga gitabangan sa sistema, nga nakabase sa peligro gamit ang mapamatud-an nga datos.
Aron makunhoran ang diskresyon, ang mga identidad sa magbubuhis gitagoan atol sa pagpili ug pag-assign, kutob sa mahimo, samtang ang mga kontrol sa workload ug eligibility nagdumala sa pag-apod-apod sa kaso.
Ang programa naghatag usab ug lahi nga mga lagda alang sa mandatory nga mga kaso ug gi-institutionalize ang Revalida o “Audit of Auditors,” diin ang mga report sa audit ug mga assessment mahimong moagi sa teknikal ug kalidad nga pagrepaso aron mahibal-an kung ang mga nahibal-an gisuportahan sa mga kamatuoran ug balaod ug kung ang angay nga proseso gisunod.
Ang mga revenue officer ug opisyal kinahanglan nga mosunod sa gitakda nga mga pamaagi sa audit, mga timeline, dokumentasyon, ug mga kinahanglanon sa pagmonitor.
Samtang ang mga wala gitugotan nga mga audit, dili husto nga klasipikasyon sa kaso, ang dili makatarunganon nga mga paglangan, ug uban pang mga paglapas mahimong moresulta sa mga administratibong silot ug uban pang mga obligasyon ubos sa kasamtangang mga balaod ug lagda.
DHSUD mi-awhag sa mga mamalitay ug balay nga susihon ang ‘license to sell’ sa dili pa mopalit
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gi-awhag sa Department of Human Settlements and Urban Development (DHSUD) niadtong Martes ang mga potensyal nga mamalitay ug balay nga susihon una kung ang usa ka real estate project adunay balido nga “license to sell” (lisensya sa pagbaligya) sa dili pa mopadayon sa pagpalit.
Matud pa sa DHSUD, ang “license to sell” usa ka opisyal nga dokumento nga nagpamatuod nga ang proyekto sa developer nakatuman sa mga minimum nga rekisitos sa regulasyon sa dili pa kini itanyag ngadto sa publiko.
Ang dokumento nagpakita sa ngalan ug lokasyon sa proyekto, developer o tag-iya, klase sa proyekto, ug ang gitakdang petsa sa pagkahuman niini, sumala sa usa ka pahibalo alang sa publiko.
Ang balido nga lisensya nagpasabot nga ang proyekto nagsunod sa mga regulasyon ubos sa Presidential Decree 957 ug Batas Pambansa 220, matod sa ahensya.
Ang maong rekisitos naglakip sa mga subdivision lot, mga proyekto nga house-and-lot, farm lot subdivision, commercial ug industrial subdivision, condominium, socialized housing, townhouse, memorial park, ug columbarium.
Matud pa sa DHSUD, ang mga mamalitay adunay legal nga katungod nga mangayo sa numero sa lisensya o pisikal nga kopya sa dokumento gikan sa mga namaligya sa dili pa mosulod sa usa ka transaksyon.
Giingong mahimo usab nga susihon sa publiko ang status sa lisensya sa mga real estate project pinaagi sa License to Sell Directory sa DHSUD.
SIGUROHA NGA MAY LICENSE TO SELL. Ang License to Sell (LS) usa ka opisyal nga dokumento nga nagpamatuod nga ang proyekto sa developer nakatuman sa mga minimum nga rekisitos sa regulasyon sa dili pa kini itanyag ngadto sa publiko. (Hulagway gikan sa DHSUD/PIA)
PCC nagtukod ug P23M nga milk retort facility
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Sa mga panahon nga minglapas na sa 1,000 ka litro nga gatas ang makuha gikan sa mga tigpanggatas sa tibuok Bohol, unsa may mahitabo niini kon sa usa ka adlaw, dili kini mahalin?
Kay ang gatas mahimong madaut pila lang ka oras gikan sa pagkuha niini, nakit-an na sa kagamhanan ang mahimong kasayang sa kahagu sa mga mag-uuma kon ang gatas nga ilang nakuha dili na magamit, gipundohan sa Philippine Carabao Center (PCC) ang usa ka pasilidad nga magaproseso sa gatas aron molanat pa kini sa dugay aron mahalin.
Gitawag ug Milk Retort Facility, and P23 milyones nga pasilidad nga gipundohan sa PCC, pasilidad nga mopataas sa shelf life sa gatas pinaagi sa heat ug cold treatment aron patyon ang mga dautang bacteria nga maoy makadaut niini.
Gawas sa heat ug cold treatment, i-empake na usab ang gatas sa selyado nga mga sudlanan samtang sterilized na kini gikans a proseso, pasabut sa PCC.
Didto sa bag-o lamang nga gisaulog nga ika 10 ka tuig sa Bohol Dairy, gibutyag ni PCC Chief Dr. Dinah Loculan, nga nagpahat na ang ilang buhatan alang sa Milk Retort Facility nga maoy moproseso sa gatas aron mapataas ang shelf life niini ug dili na dali madaut o makadaut.
Ang industriya sa pagpanggatas nagpadayon nga naghatag sa magkadaghan nga volume sa gatas nga ato gikalipay sa mga tinugyanan sa Bohol apan lain nga hagit ang giatubang karon: ang Pagproseso, pagpataas sa shelf life, pagtipig aron dili madaut ug ang pagseguro nga mahalin ang gatas aron dili alkanes ang mag-uuma, matud ni Dr Loculan.
Ang presko nga gatas dali nga madaut tungod sa bacteria nga ania niini, ug nanginahanglan ug dinali-an nga pagproseso ug husto nga pagtipig aron ikapabilin ang segurado nga kalidad ug luwas nga pagkaon.
Ang Gatas Bol-anon, o kadtong gatas nga makuha gikan sa local nga programa, maoy gatas nga gigamit sa libo-an ka mga kabataan nga gihatagan ug supplemental milk feeding sa tulo ka buwan.
Apan sa mga panahon nga wala na ang feeding program, ang gatas nga makuha, sobra pa sa kadaghanopn sa maproseso sa local nga mga may permit sa pagproseso alang sa inadlaw nga konsumo, mao nga kinahanglan ang pasilidad alang niini.
Dinhi mosulod ang P23 milyones nga pasilidad sa PCC nga naglangkob sa dul-an sa P6 milyones nga pasilidad, P15 milyones nga retort ug milk processing equipment ug tipiganan sa produkto gikan niini ug kapin sa P2 milyones usab nga power generation ug electrical fixtures.
Gipundohan sa PCC gikan sa ilang Carabao Herd Build-Up Project, ang retort facility maghatag ug dugang tigproseso sa mga gatas nga dili na maapas ug baligya o proseso aron mahimo kining haum na usab alang sa commercial nga sterilization ug retort processing, dugang sa PCC.
MAKINA PAGKUHA SA GATAS. Sa nagkamalampuson nga industriya sa paggatas sa Bohol dala sa suporta sa PCC ug NDA apil ang OPVet sa Capitol nga naghatag ug mga makina sa pagpanggatas, ang sobra nga gatas karon ang ipasulod sa pagproseso pinaagi sa retort facility aron wala nay gatas nga mapan-os, nga ika-alkanse usab sa mga mag-uuma. (Hulagway gikan sa PIAbohol)
DTI mipabukas sa 5 Negosyo Centers
Sinulat ni Rey Anthony Chiu
Gitapos sa Department of Trade and Industry (DTI) and buwan sa Agosto pinaagi sa pagbukas sa lima ka mga Negosyo Centers (NC) sa mga kalungsuran sa Bohol.
Ang mga negosyo Centers (NCs) programa nga gipabarug sa DTI kauban sa mga kalungsuran nga magbukas niini, aron makahatag ug mas sayon duolon nga mga serbisyo para sa mga residente nga interesado nga magpasugod ug pamuhunan.
Gibuksan sa DTI ang mga Negosyo Centers sa Bien Unido (Agusto 26, 2026), Garcia Hernandez ug sa San Isidro (Agusto 27) ug sa Bilar ug sa Dagohoy (Agosto 28.)
Dinhi, gilagdaan sa mga mayor sa mga nasangpit nga kalungsuran, ug sa DTI pinaagi ni Provincial Director Vierna Teresa Ligan ug Small ug Medium Enterprises Business Development Division Head Jerome Gabin, ang mga memorandum of Agreements sa tinabangay sa kalungsuran ug sa DTI sa pagpalungtad sa proyekto.
Sa pagbukas sa mga NCs sa kalungsuran, ang mga MSMEs o gagmay nga mamumuhunan makahimo na nga dili moari pa sa Tagbilaran alang sa pagparehistro sa ilang negosyo ug pagkuha ug business name ilabi na kon ang negosyo, usa lamang ang tag-iya.
Pinaagi sa usa ka business counsellor sa DTI ug inabagan sa empleyado sa munisipyo nga naka assign, makuha sa mga gagmay nga mamumuhunan ang mga tambag sa negosyo nga ilang sudlan, ang paggiya kanila aron dili dali nga maapektohan sa sayop nga mga bansay ug pamaago, bansaybansay sa pagnegosyo ug mga seminar, pagtabang sa pag-ugmad sa mga produkto nga ibaligya, pagsumpay sa negosyante ngadto sa mga suppliers ug paggiya sa negosyante sa mga tabang nga gikan sa goberno.
Gawas pa niini, ang DTI NC nagtanyag usab ug unsaon pagkuha ug pag-apil s amga programa sa goberno alang sa mga Micro, small ug medium nga tigpamuhunan, kasayuran kabahin s amga permits, lisensya, pagpasayon sa proseso pinaagi sa paghimo niining digital operations ug pagpaila-ila sa mga MSMEs ngadto sa tukmang mga buhatan nga nagtanyag ug mga pahuwam sa puhunan.
Sa katapusang lima ka mga NC nga gibuksan, napasaka usab sa Bohol ang kadaghanon sa mga NCs ngadto na sa 40, napulo ug us aka tuig human gibuksan ang NCs sa DTI provincial Office ug sa Business One Stop Shop (BOSS) sa Kapitolyo.
Siyam na lamang ka lungsod sa Bohol ang wala pag NC, nga gihimo na nga institusyon pinaagi sa Republic Act No. 10644, o ang Go Negosyo Act.
Nunot niini, mas gihingusgan pa sa Kapitolyo ubos ni Gob Erico Aristotle Aumentado ang kampanya niini sa pagpasugod ug pagpangagni sa mga negosyo ug pamuhunan kay kini maoy labing tataw nga solusyon sa panginahanglan sa kapanarbahoan.
Gawas sa P20.4 Bilyones nga pamuhunan nga napasulod sa Bohol niadtong 2025 nagdto sa sayo nag 2026, gihipno na usab sa Bohol ang katalian sa Sugbo, nga gilauman nga magpa-embudo sa rehiyonal nga kaugmaran paingon sa Bohol.
GILAGDAAN ANG KASABUTAN. Sa kasabutan sa katukuran sa NC, ang DTI maoy maghatag sa teknikal nga kasayuran, mga pagtambag ug mga bansaybansay samtang ang lungsod ang magpatukod sa buhatan, magburang ug tawo nga makatabang sa DTI ug mopaseguro nga ang mga MSME sa lungsod masayog diin paingon kon manginahanglan ug tambag. (Hulagway gikan sa PIAbohol/DTIBohol)
BALAK
ANG KAMINYO-ON
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang kaminyo-on dili usa ka pagkaon
Kon wala ka na’y gana dili nimo tunlon
Ang kaminyo-on usa ka sagrado’ng sacramento
Nga guimugna sa atong GINO-O
Ang lalaki ug babaye nga nagka higugma-ay
Kinahanglan magsabot sa tinu-oray
Nga mosulod na sila sa salag sa kaminyo-on
Ug andamon ang tanan’g kinahanglanon
Atubangan sa usa ka pari o ministro
Ang kaslonon nanumpa sa mina-ayo
Sa kasskit o sa kalipay
Sila’ng duha mag-inonongay
Kamatayon ra ang makabulag nila’ng duha
Kini ang unod sa panumpa nila
Kay ang ilang panglantaw sa kinabuhi
Magtinabangay sa mga kaakuhan aron mabuhi
Ang lalaki magmatngon sa iyang kaakuhan
Ang babaye magma sinugtanon sa tanan
Aron dili mobukal ang panagbangi
Hikalimtan ayaw ang pagpangadje
Kinabuhi’ng minyo dili kalimtan ang pag-ampo
Aron kamo guiyahan sa inyong mga tuyo
Ang pagsilbi sa GINO-O sa tanan’g higayon
Kay ANG KAMINYO-ON usa ka bokasyon
Para sa tanan’g mga Kristyano’s.