Bohol Light miawhag sa konsumidor paggamit sa TPCA sa pagbayad sa kuryente
Sinulat ni Sheryl B. Paga
Giawhag sa Bohol Light Company, Inc. ang mga konsumidor dinhi sa Tagbilaran City nga mogamit sa nagkalain-laing accredited Third-Party Collecting Agents (TPCAs) sa pagbayad sa ilang sunod nga mga bayranan sa kuryente aron mas sayon, paspas, ug kombenyente ang transaksyon.
Pinaagi sa mga available nga payment platforms, dili na kinahanglan nga moadto pa sa opisina sa Bohol Light aron mobayad sa ilang monthly electric bills. Mahimo na kini pinaagi sa nagkalain-laing payment partners nga adunay API integration sama sa BDO, 7-Eleven, Maya, Palawan Pawnshop, PalawanPay, GCash, MLhuillier, VYBE, MariBank, ShopeePay, ug GoTyme ug makadawat gilayon sa SMS Payment Confirmation.
Giawhag usab ang tanang konsumidor nga i-update ang ilang aktibong mobile contact numbers sa Bohol Light aron makadawat sila ug SMS notification.
Pinaagi sa SMS notification, adunay dugang nga kasiguroan ang mga konsumidor nga ang ilang bayad nasulod sa matag transaksyon.
Busa, ayaw na paghasol sa pag-adto pa sa opisina kon mobayad sa inyong sunod nga electric bill. Gamita ang mga accredited payment partners sa Bohol Light ug pahimusli ang mas sayon ug accessible nga paagi, sugod karon!
NWRB nagpahimangno sa pagpangandam sa epekto sa El Niño
Sinulat ni Victor L. Tambis
Makita sa itaas ang usa sa mga pumping unit sa Bohol Water
Ang National Water Resources Board o NWRB nagpagawas ug Memorandum Circular pinitsahan ug October 7, 2026 nga nagamando sa mga Water Service Providers o WSP, sama sa Bohol Water, paghimo sa mga pamaagi o lakang agi ug pagpangandam sa umaabot nga hataas nga huwaw. Ang maong memorandum pinasikad sa Advisory Warning nga gipagawas sa PAGASA diin matud pa, adunay kausaban sa panahon gikan sa pagkakaron aktibo nga Strong El Niño ngadto sa kondisyon nga possibli very strong El Niňo sa Pacific between October to December ning tuiga ug molanat pa sayo sa sunod tuig.
Gawas sa pagdaginot sa tubig, gimanduan usab sa maong memorandum circular ang tanag WSP sa pag monitor ug pagsumiti ug binulan nga report mahitungod sa water supply and demand ug uban pang mga detalye sa operasyon aron makita ang epekto niini ug aron mahatagan usab ug dinalian nga solusyon sa usa ka WSP.
Subay niini, ang Bohol Water mopahibalo nga agi ug pagpangandam, padayon kini sa mga kalihokan aron pagseguro nga adunay igo nga supply sa tubig gikan sa mga tinubdan aron matagbo ang gilauman nga pagsaka sa panginahanglan. Padayon usab kini sa PMS program o “Preventive Maintenance Servicing” sa mga pumping stations aron masiguro ang operational condition niini. Giawhag usab sa Bohol Water ang mga konsumidor sa pag daginot ug pag obserbar sa husto nga paggamit sa tubig aron malikayan ang pagnihit kon masinati na ang maong taas nga huwaw.
Aron pag seguro nga ang matagpanimalay adunay igong supply sa tubig, giawhag sa maong Kompanya ang mga konsumidor, ilabi na kadtong wala pay connection sa tubig, pag avail sa WASH program, nga nagpadayon pa pagkakaron anaa sa Barangay Taloto ning syudad. Ubos ning maong programa, mahimong sayon ug gaan ang mga galastohon pinaagi sa “connect now pay later” promo.
Ayaw pag-usik ug bugas, suportahi ang mga lokal nga mag-uuma – DA-7
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Agriculture-Central Visayas (DA-7) nag-awhag sa publiko nga magmabinantayon ug responsable sa pagkonsumo sa bugas ug mosuporta sa mga lokal nga mag-uuma, samtang gisaulog sa Bohol ang National Rice Awareness Month (NRAM) karong bulan sa Nobyembre.
“Ang matag lugas sa bugas nga maluwas gikan sa pag-usik adunay dakong ikatampo. Busa, giawhag ko kamo nga magkuha lamang ug pagkaon nga kaya ninyong mahurot ug sundon ang ABC strategy sa Be RICEponsible campaign,” matud pa ni DA-7 Regional Executive Director Angel C. Enriquez.
Gipangunahan ni Enriquez ang pormal nga paglusad sa kampanya niadtong Nobyembre 6 didto sa National Museum of the Philippines-Bohol.
Gi-organisar kini sa DA-7 uban sa Philippine Rice Research Institute (PhilRice), Agricultural Training Institute-Central Visayas (ATI-7), National Irrigation Administration-Central Visayas (NIA-7), ug sa kagamhanang probinsyal sa Bohol.
Ang NRAM gisaulog matag bulan sa Nobyembre subay sa Proclamation No. 524, nga gipagawas niadtong 2024. Ang pagsaulog nagtumong sa pagpataas sa kahibalo sa publiko mahitungod sa bugas, pagsulbad sa malnutrisyon ug kakabus, ug pagtabang sa nasud nga makab-ot ang igong suplay sa bugas gikan sa kaugalingong produksyon.
Gibuksan sa DA ang nasudnong pagsaulog karong tuiga niadtong Nobyembre 3 nga adunay tema nga “Be RICEponsible Every Day.” Ang ahensya ug ang PhilRice magpadayon sa kampanya hangtod sa tuig 2028.
Sa iyang mensahe, gipasabot ni Enriquez ang estratehiya sa kampanya nga gitawag ug ABC: A–Avoid Rice Wastage, likayan ang pag-usik sa bugas pinaagi sa pagkuha lamang sa gidaghanon sa pagkaon nga mahurot; B–Buy Our Farmers’ Rice, paliton ang bugas sa atong mga mag-uuma pinaagi sa pagsuporta sa mga lokal nga mag-uuma pinaagi sa pagpalit sa ilang mga ani; ug C–Choose Healthier Rice, pilion ang mas himsog nga klase sa bugas pinaagi sa pagpili sa mas masustansya nga mga klase sama sa brown rice ug bugas nga puno sa zinc.
Gipasiugda niya nga ang pagka-“RICEponsible” angay nga buhaton matag adlaw, dili lang atol sa maong bulan.
Si Jasper Cantal sa PhilRice nag-ingon nga ang pag-usik sa pagkaon ug ang malnutrisyon mga hagit nga kinahanglang sulbaron.
Matud pa niini nga 23.6% sa mga batang Pilipino nga ubos sa lima ka tuig ang edad ang adunay stunted growth o wala miuswag ang gitas-on sumala sa gipaabot nga edad, sumala sa 2023 National Nutrition Survey sa Department of Science and Technology-Food and Nutrition Research Institute (DOST-FNRI) nga datos.
Tungod niini, matod niya, ang pagkaon kinahanglan dili lang igo ang gidaghanon, apan kinahanglan usab nga masustansya.
Gipresentar usab niya ang bugas nga taas ug zinc isip usa ka kapilian nga makatabang sa pagpalambo sa nutrisyon, labi na sa mga bata.
Samtang gi-awhag sa representante sa ATI-7 nga si Jorge Trinidad ang mga mag-uuma nga ipadayon ang pagtanom ug bugas aron mapalambo ang lokal nga produksiyon ug masiguro ang igong suplay sa bugas.
Mitambong usab sa paglusad ang mga miyembro sa DA-7 Executive Committee, mga lokal nga asosasyon sa mga mag-uuma, ug mga estudyante sa senior high school gikan sa Manga National High School.
Atol sa paglusad, gipahigayon usab ang pagbaligya ug bugas sa NIA-7 uban sa mga asosasyon sa mga irrigator, usa ka eksibit sa mga klase sa liso sa bugas ug mga klase sa bugas nga gibutang sa mga sudlanan, pag-apod-apod sa mga materyales sa impormasyon, ug ang on-the-spot photo contest.
Natapos ang kalihokan sa saad nga “Be RICEponsible”, nga gipangulohan sa usa ka estudyante gikan sa Manga National High School.
Gipasiugda ni DA-7 Regional Director Angel Enriquez (wala) ang kamahinungdanon sa pagtudlo sa mga batan-ong henerasyon nga mokaon ug bugas sa responsable nga paagi, mosuporta sa mga lokal nga mag-uuma, ug magkonsiderar sa mas himsog nga mga kapilian sa bugas. Kini nahitabo atol sa paglusad sa kampanya nga “BeRiceponsible, Everyday!” sa NRAM didto sa Bohol niadtong Nobyembre 6, 2026, nga gipahigayon sa National Museum of the Philippines-Bohol sa syudad sa Tagbilaran. (Hulagway gikan ni Elvira C. Bongosia /PIA7-Bohol)
DOLE giklaro ang mga lagda sa 13th month pay
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipahinumdoman sa Department of Labor and Employment (DOLE) niadtong Martes ang mga amo sa pribadong sektor mahitungod sa ilang mga obligasyon ubos sa Labor Code, aron masiguro ang tukma sa panahon nga pagbayad sa 13th-month pay ngadto sa mga kwalipikadong empleyado.
Ang Labor Advisory No. 21, Series of 2026, nga gilagdaan ni Kalihim Francis Tolentino, naglatid sa mga giya alang sa pagbayad sa 13th-month pay subay sa Artikulo 5 sa Labor Code of the Philippines ug Presidential Decree No. 851.
Giklaro niini nga ang tanang rank-and-file nga mga empleyado sa pribadong sektor adunay katungod nga makadawat ug 13th-month pay, bisan unsa pa ang ilang status sa trabaho, posisyon, o pamaagi sa pagdawat sa sweldo, basta nakaserbisyo sila sulod sa labing menos usa ka bulan sa maong tuig.
Apil sa mga kwalipikadong empleyado ang mga trabahante nga gibayran base sa gidaghanon sa nahimo (piece-rate workers), kadtong nakadawat ug fixed o guaranteed nga sweldo uban ang mga komisyon, mga empleyado nga adunay daghang amo, kadtong mi-resign o gitangtang sa trabaho, ug mga empleyado nga mikuha ug maternity leave ug nakadawat ug salary differential.
Ang minimum nga 13th-month pay kinahanglan nga katumbas sa usa-ika-napulog-duha (1/12) sa kinatibuk-ang basic salary sa empleyado nga nakuha sulod sa tuig. Alang sa mga trabahante nga gibayran base sa gidaghanon sa nahimo (piece-rate workers), ang kinatibuk-ang kita gikan sa ilang produksyon o nahimo maoy gamiton isip basehan sa pagkalkula. Samtang, ang mga komisyon wala gilakip kung kini wala giisip nga kabahin sa basic salary sa empleyado.
Gipahibalo usab sa DOLE nga kung ang usa ka empleyado mi-resign sa wala pa matapos ang tuig, aduna gihapon kini katungod nga makadawat sa katugbang nga bahin sa iyang 13th month pay.
Gidugang sa departamento nga ang 13th month pay kinahanglang ihatag sa o sa dili pa ang Disyembre 24, 2026.
Gi-awhag usab sa DOLE ang tanang mga amo nga motuman sa gitakdang mga giya sa pagbayad ug sigurohon nga ang mga kwalipikadong trabahante makadawat sa angay kanila nga 13th month pay.
DSWD-7 nagrehistro ug 73,341 ka pamilya ubos sa Set 14 sa 4Ps sa Central Visayas
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) Field Office 7–Central Visayas nakarehistro ug kinatibuk-an nga 73,341 ka mga pamilya ubos sa Set 14 sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) sa Cebu ug Bohol.
Kini nagtimaan sa laing mahinungdanong lakang sa padayon nga paningkamot sa gobyerno nga maghatag ug sosyal nga proteksyon ngadto sa mga kwalipikadong kabus ug hapit-ma-kabus nga mga pamilya.
Gikan sa maong kinatibuk-ang ihap, 57,234 ka pamilya ang narehistro sa Cebu, samtang 16,107 ka pamilya ang narehistro sa Bohol.
Ang mga kalihokan sa pagrehistro ug pagdawat sa mga benepisyaryo sa tibuok Central Visayas nagsugod niadtong Abril ug gipahigayon sa tulo ka hugna ubos sa Set 14. Gipasiugdahan kini sa mga 4Ps City ug Municipal Link, inubanan sa koordinasyon sa mga lokal government units, aron masiguro ang organisado ug sistematikong proseso alang sa mga bag-ong benepisyaryo.
Isip kabahin sa proseso sa pagsulod sa programa, ang mga benepisyaryo miapil sa seremonya sa oath of commitment o panumpa sa pasalig, nga nagpakita sa ilang pasalig sa pagtuman sa ilang mga responsibilidad ug pagsunod sa mga kondisyon sa programa.
Miagi usab sila ug mga sesyon sa oryentasyon aron masabtan ang mga tumong sa 4Ps, mga kondisyon niini, ug ilang mga tahas ug responsibilidad isip mga benepisyaryo.
Pinaagi sa maong oath of commitment, ang mga bag-ong rehistradong benepisyaryo nagpamatuod sa ilang responsibilidad sa pagsuporta sa edukasyon, panglawas, ug nutrisyon sa ilang mga anak, ug sa aktibong pag-apil sa mga interbensyon sa programa nga gitumong aron mapalambo ang kaayohan sa ilang mga pamilya.
Ubos sa 4Ps, gilauman nga ang mga benepisyaryo motuman sa mga kondisyon mahitungod sa panglawas, edukasyon, ug pag-apil sa binulan nga Family Development Sessions (FDS). Naglakip kini sa pagsiguro nga ang mga mabdos makadawat ug tukma nga pag-atiman sa panahon sa pagmabdos ug human manganak; ang mga bata makadawat ug regular nga pagsusi sa panglawas ug mga bakuna nga angay sa ilang edad; ang mga bata nga nag-eskwela kanunay nga motambong sa klase; ug ang mga ginikanan o tig-atiman moapil sa FDS.
Kini nga mga kinahanglanon gitumong aron mapalambo ang panglawas, nutrisyon, ug edukasyon sa mga bata, ingon man ang responsableng pagginikanan ug kalamboan sa pamilya.
Ang mga bag-ong narehistro nga pamilya nagsilbing kapuli sa mga panimalay nga nakagawas na o nakatapos na sa 4Ps, human nila nakompleto ang programa o nakab-ot ang mas maayong kahimtang sa kinabuhi. Ang ilang paglakip makatabang sa pagpadayon sa sakop sa programa ug naghatag ug higayon sa ubang mga kwalipikadong pamilya nga makapahimulos sa tabang gikan sa gobyerno.
Ang mga bag-ong narehistro nga benepisyaryo giawhag nga makig-alayon sa ilang tagsa-tagsa ka 4Ps City ug Municipal Links alang sa mga update mahitungod sa iskedyul sa ilang unang FDS ug sa pag-abli sa ilang mga account sa Land Bank of the Philippines alang sa pag-isyu sa ilang mga cash card.
Ang DSWD Field Office 7 nagpahinumdom sa mga benepisyaryo nga ang padayon nga pagsunod sa mga kondisyon sa programa gikinahanglan aron magpabilin silang kwalipikado ug makadawat sa katugbang nga mga cash grant, subay sa mga giya sa programa ug proseso sa balidasyon.
Ang mga benepisyaryo sa 4Ps sa lungsod sa Dagohoy nihimo sa ilang panumpa sa pasalig, nga nagpamatuod sa ilang dedikasyon sa pagtuman sa mga kondisyon ug responsibilidad sa programa isip mga kauban nga benepisyaryo. (Hulagway gikan sa DSWD-7)
PhilHealth mipasalig: Cancer screening nagpabiling hingpit nga sakop sa benepisyo
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Gipasalig sa Philippine Health Insurance Corporation (PhilHealth) sa mga miyembro niini nga ang mammogram, breast ultrasound, ug liver ultrasound nagpabilin nga mga benepisyo nga sakop sa ilang coverage.
Ang PhilHealth Advisory 2026-0058 nag-update sa mga rekisitos sa akreditasyon alang sa mga YAKAP Clinic alang sa tuig 2027.
Ang mga YAKAP Clinic dili na obligado nga magtanyag niini nga mga pamaagi sulod mismo sa ilang pasilidad, sanglit kini sakop na man sa usa ka espesipikong benefit package alang sa outpatient cancer screening.
Ang pag-access sa mga miyembro niini nga mga benepisyo magpabilin nga walay kausaban.
Mahimong mobisita ang mga miyembro sa ilang YAKAP Clinic ug kon gikinahanglan, i-refer sila ngadto sa usa ka pasilidad alang sa cancer screening nga akreditado sa PhilHealth.Alang sa mga pangutana, ang mga miyembro ug mga healthcare provider mahimong mokontak sa PhilHealth 24/7 Corporate Action Center sa (02) 8662-2588 o mobisita sa www.philhealth.gov.ph.
DSWD mi-klaro: AICS wala magdepende sa ‘referral’
Sinulat ni Elvira C. Bongosia
Giklaro sa Department of Social Welfare and Development (DSWD) nga ang aktuwal nga sitwasyon ug mga panginahanglan sa usa ka indibidwal mao ang nag-unang basehan sa pagsusi sa mga aplikasyon alang sa programang Assistance to Individuals in Crisis Situations (AICS), ug dili ang mga referral letter gikan sa mga politiko o uban pang mga indibidwal.
Matud pa ni Edwin Morata, ang Direktor sa Crisis Intervention Program sa DSWD, bisan pa man ug modawat ang ahensya ug mga referral letter gikan sa mga buot motabang, dili kini mandatory.
Dugang pa, ang maong mga sulat dili usab garantiya nga mas mapadali ang proseso o mas dako ang kantidad sa tabang nga madawat.
Gipasiugda usab sa opisyal nga sa mga gikinahanglang dokumento, usa ka balido nga ID nga gipagawas sa gobyerno lamang ang gipangayo gikan sa mga kliyente; dili na kinahanglan ang certificate of indigency.
Gipasabot ni Morata nga ang social worker nga nag-atiman sa kliyente makahimo na sa pagtino sa lebel sa kakabus o kalisod sa ekonomiya nga nasinati sa maong indibidwal.
Gi-awhag usab ang publiko sa paggamit sa National ID, sanglit gidawat na kini karon sa ahensya.
Ang AICS usa ka social safety net ug temporaryong programa nga gipadagan sa DSWD.
Naghatag kini ug dihadiha ug temporaryong pinansyal, materyal, ug psychosocial nga suporta ngadto sa mga kabus, huyang, disbentahado, o mga indibidwal ug pamilya nga anaa sa krisis.
Tumong niini nga programan nga matabangan ang mga panginahanglan sa mga indibidwal o pamilya nga nag-atubang ug krisis, sama sa pagkamatay sa usa ka miyembro sa pamilya, mga natural nga kalamidad, mga kalamidad nga hinimo sa tawo, ug uban pa.
BALAK
ANG LUBI
Sinulat ni Engr. Rogelio Podelino
Ang puno-an’g kahoy sa kinabuhi
Tungod kay daghan’g tawo ang nabuhi
Guisaligan sa kadaghanan’g Pilipino
Kay ang abot sa bunga kasaligan pag-ayo
Ang bunga sa lubi mahimong kopra
Kay kini himo-on’g lana
Lana para sa lamesa ug kusina
O, lana para sa makina
Ang sapal pwede himo-ong pagka-on
Buhaton’g bokayo apil sa pan luto-on
Ang tubig sa lubi himo-on’g suka
Gamiton sa kusina itimpla sa karne ug isda
Ang palwa sa lubi pwede himo-on’g sugnod
Palwa’ng may dahon buhaton’g salirap isalipod
Ang tukog sa lubi himo-on’g silhig
Ang butay ug takong buhaton’g pangkahig
Ang lawas sa lubi himo-on’g kahoy par balay
Gabas-gabason aron mahimo’ng gagmay
Ang bagul sa lubi himo-on’g oling
Ang bunot sa lubi himo-on’ panghaling
Ang tubig sa butong sa uhaw makatagbaw
Lami imnon labi na kon bugnaw
Halos tanan’g tawo sa lubi nanginabuhi
Kini ANG LUBI ang kahoy sa kinabuhi